Inocybe hamadryadis - created on October 2021 in Geelskov, Denmark by Jacob Heilmann-Clausen

HRASTOVA CJEPAČA

Inocybe hamadryadis Rodríguez-Campo, Bandini & Olariaga, 2023

Etimologija: Po nimfama (drvnim vilama) u grčkoj mitologiji, koje su se zvale Hamadryadis i koje su bile blisko povezane s određenom vrstom drveća, s kojim su živjele i umirale.

Klobuk: 2–5 cm širok, isprva je gotovo stožast do zvonolik, kasnije je prošireno-konveksan do izravnat, obično je s prilično niskom i širokom grbicom na sredini, na kraju je često ulegnut oko grbice, površina je mladosti ponekad djelomično prekrivena slabim bjelkasto-sivkastim ostacima ovoja na sredini, uglavnom je glatka do sitno pustenasta, ponekad je sitno vlaknasta, na sredini ili prema rubu je ponekad blago ljuskava, u mladosti je s tragovima koprene, svijetlosmeđ do smeđ, također može biti tamnosmeđ ili žuto-smeđ, ponekad je gotovo crnkasto-smeđ na sredini, rub je podvijen ili obješen u mladosti, kasnije je ravan ili čak izvrnut prema gore.

Stručak: 2–4.5 cm visok i 3–8 mm debeo, valjkast, često je zakrivljen, ponekad se blago zadebljava prema bazi ili je polugomoljast, isprva je bjelkasto pahuljasto-vunast, kasnije je uzdužno crtast ili gol, na krajnjem vrhu je pahuljast, sivkasto-smeđ.

Listići: Umjereno gusti do gusti, 40–80 ih dopire do stručka, prirasli, isprva su bjelkasti ili sivkasti, zatim su smeđi do intenzivno hrđastosmeđi, ponekad su sa slabim maslinastim odsjajem, oštrica je nazubljena, resasta, bjelkasta do boje lica.

Mikroskopija: Bazidiospore su eliptične do bademaste, uglavnom nisu sužene na sredini, često su stožaste i ponekad stanjenih stijenki na jednom kraju, glatke, 7-10.5 x 4.5-6 µm, Me = 8.5 x 5.2 µm, Q = 1.4–2, Qe = 1.7, bazidije su obično 4-sporne, ponekad su 2-sporne i tada duge do 11.2 µm, 23–29 × 7–9 µm, pleurocistide su 45-80 x 8-16 µm, brojne, vretenaste, trbušaste, ponekad i oblika boce, s kratkim ili duljim vratom, često su s uglavnom vijugavim stijenkama, široke na vrhu, obično s kratkim bazalnim stalkom, rijetko su bez stalka, ponekad su glavičaste na vrhu, općenito su s kristalima na vrhu, stijenke su debljine do 2 µm na vrhu, žućkasto-zelenkaste s 5% KOH, cheilocistide su 37–70 x 8–15 µm, sličnog su oblika i ponekad sa smeđim ili žuto-smeđim zrnatim sadržajem, brojne batinaste ili kruškolike paracistide su 16–28 x 6–16 µm, caulocistide su prisutne na krajnjem vrhu stručka, 44–72 x 8–14 µm, vretenaste, valjkaste, stijenke su obično nešto tanje nego kod cheilocistida, debljine do 0.5 µm na vrhu, ponekad su s kristalima, pomiješane su s batinastim cauloparacistidama, pileipelis je cutis sastavljen od paralelnih, valjkastih hifa, širokih 4–9 µm, ponekad je s tamnosmeđim inkrustacijama, kopče su prisutne u svim tkivima; otrusina je smeđa.

Meso: Tanko, vlaknasto, bjelkasto, nekad je sa sivkasto-krem nijansom u klobuku, sušenjem ne pocrni; miriše na spermu, a okus je na gljive ili spermu.

Stanište: Raste u jesen i zimu, od listopada do ožujka, u bjelogoričnim šumama, u simbiozi s raznim bjelogoričnim drvećem, obično hrastom, u blizini su često jasen, a u mediteranskom području šmrika (Juniperus oxycedrus) ili bušin (Cistus ladanifer), često na kiselom tlu.

Doba rasta: 1, 2, 3, 10, 11, 12

Status jestivosti: OTROVNA - Smatra se otrovnom vrstom.

Napomena: Karakteristična je po malim do srednje velikim plodnim tijelima, smeđem do tamnosmeđem klobuku, nevodenaste i najviše urašteno vlaknaste površine, ponekad sa slabim bjelkasto-sivkastim ostacima ovoja, stručkom koji je pahuljast na krajnjem vrhu i bez ružičaste nijanse, glatkim, srednje velikim sporama, ponekad glavičastim pleurocistidama i rastu uglavnom u simbiozi s hrastom. Po toj se kombinaciji značajki razlikuje od morfološki i genetički blisko srodne tamnosmeđe cjepače (Inocybe obscurobadia), koja se razlikuje po obično prilično izraženoj grbici na sredini klobuka, čija površina u starosti postaje vodenasta i često ljuskava prema rubu, u mladosti je često u potpunosti prekrivena bjelkasto-sivkastim ostacima ovoja, na sredini je često s narančasto-crvenkastom nijansom, ponekad blago ružičastom stručku blizu vrha, prosječno nešto dužim sporama, pleurocistidama s nešto tanjim stijenkama i koje uglavnom nisu glavičaste, obično vrlo dugim caulocistidama, dužim od 100 µm, mirisu mesa uglavnom na voće, na na spermu, te drugačijem staništu, uglavnom na vapnenastom tlu i često ispod smreke, bukve ili kestena. Smeđi klobuk i tanke cheilocistide s često pomalo vijugavim stijenkama ima i primorska cjepača (Inocybe rivierana), koja se razlikuje po sitno bradavičavoj i prema rubu blago bradavičavoj do sitno ljuskavoj površini pileusa, potpuno pahuljastom stručku i većim sporama. Sivoovojna cjepača (Inocybe griseovelata) razlikuje se po obilnijim ostacima ovoja na klobuku, često crvenkasto-ružičastim nijansama blizu vrha stručka, te valjkastim cheilocistidama bez vijugavih stijenki, kao i većim sporama i dužim caulocistidama. Inocybe grusiana ima obilne sivkaste ostatke ovoja na klobuku u mladosti, trbušaste cheilocistide, mogu biti i oblika boce, te duže caulocistide. Opisana se vrsta vjerojatno neće zamijeniti s nekom od mnogobrojnih vrsta sa smeđim klobukom zbog karakterističnog oblika cheilocistida i caulocistida koje su prisutne samo na vrhu stručka. 

Skeniraj QR kod za brzi pristup ovoj vrsti na svom mobitelu.